മോദി–പുട്ടിൻ കൂടിക്കാഴ്ച; തിരുക്കുറൽ സമ്മാനം, വ്യാപാരം മുതൽ പ്രതിരോധം വരെ നിർണായക ചർച്ചകൾ

ന്യൂഡൽഹി: ഡൽഹിയിൽ നടക്കുന്ന 18-ാമത് BRICS ഉച്ചകോടിക്ക് മുന്നോടിയായി പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയും റഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് വ്ലാഡിമിർ പുട്ടിനും തമ്മിൽ നിർണായക കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. ഇന്ത്യ–റഷ്യ ബന്ധത്തിലെ വിവിധ മേഖലകളിലെ സഹകരണം കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നത് ലക്ഷ്യമിട്ടായിരുന്നു ചർച്ചകൾ. വ്യാപാരം, ഊർജം, പ്രതിരോധം, വ്യവസായം, ആണവ സഹകരണം, റെയിൽവേ, സ്റ്റീൽ, നിർണായക ധാതുക്കൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ സഹകരണമാണ് കൂടിക്കാഴ്ചയിൽ പ്രധാനമായും പരിഗണിച്ചത്.

ഡൽഹിയിലെത്തിയ പുട്ടിനെ പ്രധാനമന്ത്രി മോദി നേരിട്ട് സ്വീകരിച്ചതിന് പിന്നാലെയാണ് ഇരുനേതാക്കളും കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയത്. കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്കിടെ തമിഴ് സാഹിത്യത്തിലെ മഹത്തായ കൃതിയായ തിരുവള്ളുവരുടെ ‘തിരുക്കുറൾ’ റഷ്യൻ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്ത പതിപ്പ് മോദി പുട്ടിന് സമ്മാനിച്ചു. വിവിധ ഭാഷകളെയും സംസ്കാരങ്ങളെയും അതിജീവിച്ച് നിലനിൽക്കുന്ന തിരുക്കുറളിലെ ആശയങ്ങൾ റഷ്യൻ ഭാഷയിലൂടെയും പുട്ടിലേക്ക് എത്തിക്കുകയാണെന്ന് മോദി സാമൂഹികമാധ്യമത്തിലൂടെ വ്യക്തമാക്കി.

കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്കുശേഷം ഇരുനേതാക്കളും ഒരേ കാറിൽ മടങ്ങിയതും ശ്രദ്ധേയമായി. ഇന്ത്യയും റഷ്യയും തമ്മിലുള്ള അടുത്ത നയതന്ത്രബന്ധത്തിന്റെ പ്രതീകമായാണ് ഈ ദൃശ്യങ്ങൾ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. BRICS നേതൃയോഗത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് നടന്ന കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ BRICS അധ്യക്ഷപദവിയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലും ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വേഗത്തിൽ മാറുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിലുമാണ് മോദി–പുട്ടിൻ ചർച്ച നടന്നത്.

ഇന്ത്യ–റഷ്യ ഉഭയകക്ഷി വ്യാപാരം 2030ഓടെ 100 ബില്യൺ ഡോളറിലേക്ക് ഉയർത്തുകയാണ് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളിലൊന്ന്. റഷ്യയിൽ നിന്നുള്ള കൂടുതൽ നിക്ഷേപം ഇന്ത്യയിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതിനും ഇന്ത്യൻ ഉൽപന്നങ്ങൾക്ക് റഷ്യൻ വിപണിയിൽ കൂടുതൽ പ്രവേശനം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുമുള്ള സാധ്യതകളും ഇരുപക്ഷവും പരിശോധിക്കുന്നുണ്ട്. ഇരു രാജ്യങ്ങളിലെയും കമ്പനികൾ തമ്മിലുള്ള വ്യവസായ സഹകരണം കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതും ചർച്ചകളുടെ ഭാഗമാണ്.

വ്യാപാരബന്ധങ്ങൾക്ക് പുറമെ ഊർജമേഖലയിലും ഇന്ത്യ–റഷ്യ സഹകരണം നിർണായകമാണ്. റഷ്യൻ എണ്ണയുടെ ഇറക്കുമതി ഇന്ത്യയുടെ ഊർജ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ, നിലവിലെ ആഗോള സംഘർഷങ്ങളും ഉപരോധങ്ങളും വ്യാപാരരംഗത്ത് സൃഷ്ടിക്കുന്ന വെല്ലുവിളികളും ചർച്ചയിൽ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. റഷ്യയുമായുള്ള ഊർജ വ്യാപാരം ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക ആവശ്യങ്ങൾക്കായി തുടരേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യം മോദി വ്യക്തമാക്കിയതായി Reuters റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നു.

പ്രതിരോധ സഹകരണവും കൂടിക്കാഴ്ചയിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിഷയമായിരുന്നു. ദീർഘകാലമായി ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധ മേഖലയിലെ പ്രധാന പങ്കാളിയാണ് റഷ്യ. മാറുന്ന ആഗോള സുരക്ഷാ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രതിരോധ മേഖലയിലെ സഹകരണം പുതിയ മേഖലകളിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള സാധ്യതകളാണ് ഇരുപക്ഷവും പരിശോധിക്കുന്നത്. അതോടൊപ്പം സാങ്കേതികവിദ്യ, നിർമ്മാണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലും സഹകരണം ശക്തിപ്പെടുത്താനുള്ള സാധ്യതകൾ ഉയരുന്നുണ്ട്.

റെയിൽവേ, തുരങ്ക നിർമാണം, സ്റ്റീൽ മേഖല എന്നിവയിലും കൂടുതൽ സഹകരണത്തിന് സാധ്യതയുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസന പദ്ധതികളിലും റഷ്യൻ സാങ്കേതികവിദ്യയും നിക്ഷേപവും ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള സാധ്യതകൾ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഇരു രാജ്യങ്ങളിലെയും വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള നേരിട്ടുള്ള പങ്കാളിത്തം വർധിപ്പിക്കുന്നത് ഉഭയകക്ഷി വ്യാപാരത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടത്തിന് സഹായകമാകുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.

ആണവോർജ മേഖലയിലെ സഹകരണത്തിനും കൂടിക്കാഴ്ചയിൽ പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഇന്ത്യയുടെ വർധിച്ചുവരുന്ന ഊർജ ആവശ്യങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത് സിവിൽ ആണവ സഹകരണം കൂടുതൽ വിപുലപ്പെടുത്താനുള്ള സാധ്യതകൾ ഇരുപക്ഷവും പരിഗണിക്കുന്നുണ്ട്. വളം, നിർമാണം, റെയിൽവേ, സ്റ്റീൽ, നിർണായക ധാതുക്കൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലേക്കും ഇന്ത്യ–റഷ്യ സാമ്പത്തിക സഹകരണം വ്യാപിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളാണ് നടക്കുന്നത്.

ഇന്ത്യൻ വിദഗ്ധ തൊഴിലാളികളെ റഷ്യയിലേക്ക് അയക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തൊഴിൽ സഹകരണവും ചർച്ചകളിൽ ഉൾപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇരു രാജ്യങ്ങളും സാമ്പത്തിക ബന്ധത്തെ എണ്ണയും പ്രതിരോധവും കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത സഹകരണത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ വൈവിധ്യമാർന്ന വ്യവസായ പങ്കാളിത്തത്തിലേക്ക് മാറ്റാനുള്ള ശ്രമത്തിലാണ്.

ഇന്ത്യ–റഷ്യ ബന്ധത്തിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിഷയമാണ് യുക്രെയ്ൻ യുദ്ധം. യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിന് സംഭാഷണവും നയതന്ത്രവും മാത്രമാണ് മുന്നോട്ടുള്ള മാർഗമെന്ന നിലപാട് ഇന്ത്യ തുടർച്ചയായി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഓഗസ്റ്റ് 31ന് കിർഗിസ്ഥാനിലെ ബിഷ്കെക്കിൽ നടന്ന ഷാങ്ഹായ് സഹകരണ സംഘടനാ ഉച്ചകോടിക്കിടയിലും മോദിയും പുട്ടിനും കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിയിരുന്നു. അന്നത്തെ ചർച്ചയിലും യുക്രെയ്ൻ സംഘർഷം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആഗോള വിഷയങ്ങൾ ഇരുനേതാക്കളും പരിഗണിച്ചിരുന്നു.

ഓഗസ്റ്റിലെ കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്ക് പിന്നാലെ രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിലാണ് ഇരുനേതാക്കളും വീണ്ടും നേരിൽ കാണുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ നിലവിലെ കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്ക് നയതന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം കൂടുതലാണ്. ഇന്ത്യയുടെ BRICS അധ്യക്ഷപദവിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളും റഷ്യയുമായുള്ള ഉഭയകക്ഷി ബന്ധവും ഒരേ സമയം ചർച്ച ചെയ്യാനുള്ള അവസരമാണ് ഇത്തവണത്തെ കൂടിക്കാഴ്ചയിലൂടെ ലഭിച്ചത്.

പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സംഘർഷവും കൂടിക്കാഴ്ചയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിർണായകമാണ്. ഇറാൻ ഉൾപ്പെടെ BRICS അംഗരാജ്യങ്ങൾ നേരിടുന്ന സുരക്ഷാ-സാമ്പത്തിക വെല്ലുവിളികളും എണ്ണവിപണിയിലെ അനിശ്ചിതത്വവും ആഗോള വ്യാപാരത്തെ ബാധിക്കുന്നുണ്ട്. ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലെ സാഹചര്യം, ഊർജവിതരണത്തിലെ ആശങ്കകൾ, അന്താരാഷ്ട്ര വ്യാപാരത്തിലെ തടസ്സങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ BRICS ചർച്ചകളിലും പ്രാധാന്യം നേടുന്ന വിഷയങ്ങളാണ്.

BRICS ഉച്ചകോടിയുടെ ഭാഗമായി ചൈനീസ് പ്രസിഡന്റ് ഷി ജിൻപിങ്, ഇറാൻ പ്രസിഡന്റ് മസൂദ് പെസെഷ്കിയാൻ, ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് സിറിൽ റമഫോസ, ഇന്തൊനീഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് പ്രബോവോ സുബിയാന്തോ എന്നിവരടക്കമുള്ള നേതാക്കളും ഡൽഹിയിലെത്തുന്നുണ്ട്. ആഗോള സാമ്പത്തിക ക്രമം, വ്യാപാരം, വികസനം, ഊർജം, അന്താരാഷ്ട്ര സംഘർഷങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ കൂട്ടായ നിലപാട് രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമമാണ് ഉച്ചകോടിയിൽ നടക്കുക.

ഇതിനിടെ മോദി–ഷി കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്കുള്ള സാധ്യതയും ശ്രദ്ധ നേടുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യയും ചൈനയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ അടുത്തകാലത്ത് ചില നയതന്ത്ര പുരോഗതികൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതിർത്തി, വ്യാപാരം, നിക്ഷേപം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ആശങ്കകൾ ഇപ്പോഴും പ്രധാനമാണ്. ഇരു രാജ്യങ്ങളും തമ്മിൽ BRICS ഉച്ചകോടിക്കിടെ ഉഭയകക്ഷി കൂടിക്കാഴ്ചയ്ക്ക് തയ്യാറെടുക്കുന്നതായി ചൈനീസ് വിദേശകാര്യ മന്ത്രാലയം വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

അതേസമയം, BRICS രാജ്യങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സഹകരണം കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ചർച്ചകളും നടക്കുകയാണ്. IMF, ലോകബാങ്ക് തുടങ്ങിയ ആഗോള ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ കൂടുതൽ പ്രതിനിധിത്വവും പരിഷ്കാരവും വേണമെന്ന നിലപാട് BRICS ധനകാര്യ മേധാവികൾ മുന്നോട്ടുവച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിർത്തി കടന്നുള്ള പേയ്മെന്റ് സംവിധാനങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും BRICS രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾ കൂടുതൽ എളുപ്പമാക്കുന്നതിനുമുള്ള നീക്കങ്ങളും പുരോഗമിക്കുകയാണ്.

ഇന്ത്യ–റഷ്യ ബന്ധം സംബന്ധിച്ച് ഓഗസ്റ്റ് 31ന് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ഓഫീസ് പുറത്തുവിട്ട വിവരങ്ങളിലും രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക, പ്രതിരോധ, ഊർജം, ബഹിരാകാശം, ഗതാഗതം, ജനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ സഹകരണം അവലോകനം ചെയ്തതായി വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ 2026ലെ BRICS അധ്യക്ഷപദവിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സഹകരണവും അന്നത്തെ ചർച്ചയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.

നിലവിലെ മോദി–പുട്ടിൻ കൂടിക്കാഴ്ചയുടെ പ്രധാന പ്രത്യേകത ഇന്ത്യയുടെ തന്ത്രപരമായ സ്വതന്ത്ര വിദേശനയത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ്. റഷ്യയുമായുള്ള ദീർഘകാല തന്ത്രപരമായ ബന്ധം നിലനിർത്തുന്നതിനൊപ്പം അമേരിക്ക, യൂറോപ്പ്, ചൈന, പശ്ചിമേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുമായുള്ള ബന്ധങ്ങളിലും ഇന്ത്യ സ്വന്തം താൽപര്യങ്ങൾ മുൻനിർത്തിയാണ് മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്. BRICS പോലുള്ള ബഹുരാഷ്ട്ര വേദികളിൽ ഈ തുലനം കൂടുതൽ ശ്രദ്ധേയമാകുകയാണ്.

ഡൽഹിയിൽ സെപ്റ്റംബർ 12, 13 തീയതികളിലാണ് BRICS നേതൃഉച്ചകോടി നടക്കുന്നത്. അതിന് മുന്നോടിയായുള്ള മോദി–പുട്ടിൻ കൂടിക്കാഴ്ചയിൽ ഉയർന്ന വിഷയങ്ങളും ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിൽ ഉണ്ടാകുന്ന പുതിയ ധാരണകളും ഉച്ചകോടിയുടെ തുടർചർച്ചകളിലും പ്രതിഫലിക്കുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ. സാമ്പത്തിക സഹകരണം കൂടുതൽ വിപുലപ്പെടുത്തുക, ഊർജബന്ധം നിലനിർത്തുക, പ്രതിരോധ പങ്കാളിത്തം ശക്തിപ്പെടുത്തുക, ആഗോള സംഘർഷങ്ങളിൽ നയതന്ത്രപരമായ പരിഹാരങ്ങൾക്ക് പിന്തുണ നൽകുക എന്നിവയാണ് ഇന്ത്യ–റഷ്യ ബന്ധത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടത്തിൽ പ്രധാനമായി തുടരുക.